Kada se u vijestima kaže da je „Brisel odlučio“, rijetko je riječ o jednoj instituciji. Evropska unija ima složen sistem u kojem se ovlasti dijele između nekoliko tijela, a 27 država članica i dalje drži ključne poluge.
Evropska komisija – izvršna vlast
Komisija predlaže nove zakone, nadzire njihovu primjenu i upravlja budžetom EU. Svaka država članica ima po jednog komesara. Predsjednika Komisije predlaže Evropsko vijeće, a potvrđuje Evropski parlament.
Evropski parlament – glas građana
Parlament je jedina institucija EU koju građani biraju direktno, svakih pet godina. Nakon izbora 2024. ima 720 zastupnika, a broj mjesta po državi zavisi od broja stanovnika. Parlament zajedno s Vijećem usvaja većinu zakona i budžet.
Vijeće Evropske unije – glas vlada
U Vijeću sjede ministri država članica, zavisno od teme – ministri poljoprivrede za poljoprivredu, finansija za finansije. Mnoge odluke donose se kvalifikovanom većinom, ali za osjetljiva pitanja poput vanjske politike i proširenja potrebna je jednoglasnost.
Evropsko vijeće – strateški kurs
Evropsko vijeće čine šefovi država ili vlada i predsjednik Komisije. Ono ne donosi zakone, ali određuje politički smjer i prioritete – uključujući odluke o proširenju, poput dodjele kandidatskog statusa.
Nemojte miješati: Vijeće Evropske unije i Evropsko vijeće su institucije EU, dok je Vijeće Evrope posebna organizacija sa sjedištem u Strasbourgu, kojoj pripada i Evropski sud za ljudska prava.
Zašto je to važno za region
Za zemlje kandidate, uključujući BiH, ovaj raspored moći znači da su potrebni i tehnička ocjena Komisije i politička saglasnost svih država članica. Zato napredak ka članstvu ponekad zavisi i od bilateralnih pitanja, a ne samo od ispunjavanja reformskih uslova.
Kako nastaje jedan evropski zakon
Proces obično počinje prijedlogom Evropske komisije. Prijedlog zatim razmatraju Evropski parlament i Vijeće EU, svaki odvojeno, uz mogućnost amandmana. Ako se stavovi razlikuju, predstavnici dviju institucija pregovaraju u neformalnim sastancima koji se u žargonu zovu „trilozi“. Kada se postigne dogovor, oba tijela ga formalno usvajaju.
Pravni akti EU dolaze u dvije osnovne forme. Uredbe se direktno primjenjuju u svim državama članicama, bez potrebe za domaćim zakonom. Direktive određuju cilj koji treba postići, a države same biraju način – zato se u praksi pravila mogu donekle razlikovati od države do države.
Ko kontroliše primjenu
Nad poštivanjem prava EU bdije Sud pravde Evropske unije u Luxembourgu. On rješava sporove između institucija i država članica i tumači evropsko pravo na zahtjev domaćih sudova. Uz njega, Evropska centralna banka u Frankfurtu vodi monetarnu politiku za države koje koriste euro, a Evropski revizorski sud provjerava kako se troši novac iz budžeta Unije.
